Wspólny zasób symbolów literackich

Wspólny zasób symbolów literackich, tak samo jak zasób wątków, powstać może w drodze międzygrupowej wymiany i między- grupowego współdziałania, niejako na pograniczu pomiędzy poszczególnymi literaturami narodowymi czy etnicznymi. Takim symbolem wydaje się być postać teściowej, tak popularna w literaturze humorystycznej i satyrycznej wszystkich narodów należących do naszego kręgu kultury albo wyrażenie „gąska“, symbolizujące rzekomą naiwną głupotę młodej panienki albo postać „silnego człowieka“, który nosi imiona rozmaite: Gilgamesz, Samson, Herakles, Thor, u Gallów Esus [20], w opowieściach ludowych niemieckich Der starke Mann, w polskich Toczygroszek albo Żelazna Palka, u Józefa Conrada — Gaspar Ruys.

Wiemy dobrze, że wyjątki, które złożyły się na opowieść o tej postaci, wytworzyły się w Azji Przedniej. Niemniej, dzisiejsze znaczenie tej postaci ustalone zostało w drodze współdziałania wszystkich tych ludów, do których w formie coraz to bardziej zmienianej dotarł wątek Gilgamesza’ — Samsona — Heraklesa, bohatera, który symbolizuje połączenie brutalnej siły fizycznej i brutalnych apetytów cielesnych z ograniczonością umysłową, z niewyczerpaną poczciwością, ,z miękkością serca, z zupełną niezdolnością do bronienia się przed wyzyskiem i ze słabością w stosunku do przebiegłej kochanki, Omfali, Dalili czy inne imię noszącej, zależnie od kraju i autora[21].

Jakkolwiek jest, symbol przestaje być rozumiany w obcym kręgu kulturowym albo, co na jedno wychodzi, rozumiany bywa opacznie. Pozwalam sobie przynajmniej wątpić, czy nazwanie „słoniem“ pięknego młodego księcia, budzącego zachwyt i miłość wśród wszystkich kobiet, rozumiane byłoby przez nas jako znaczące, że z wymienionymi cechami cielesnymi łączy się w bohaterze powaga, przezorność, mądrość? Tymczasem słoń jest w literaturze Indii właśnie symbolem często używanym tych zalet umysłu i charakteru. Czyż okrzyk „wspanialyś jak niedźwiedź“, „jesteś niedźwiedziem“ kojarzy się u nas z wyobrażeniem majestatu królewskiego, odwagi nieustraszonej, wspaniałomyślności? W dzisiejszych naszych literaturach symbolem zwierzęcym ogólnie rozumianym jest w tym wypadku lew. Ale Skandynawowie nie znali Iwa, znali natomiast niedźwiedzia: Björn było unich przez czas długi imieniem królewskim a i dziś jeszcze uważane jest za imię własne bardzo piękne, bynajmniej nie kojarzące się z wyobrażeniem ociężałości i niezgrabności niedźwiedzia.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>