WARUNKI SPOŁECZNE ZMIANY ZNACZENIA SYMBOLÓW LITERACKICH

Spróbujmy poruszyć zagadnienie zmiany znaczenia symbolów literackich. Jest ono rozdziałem znacznie ogólniejszego zagadnienia konkretyzowania się i utrwalania wyobrażeń i myśli w postaci słów, dźwięków, barw, przedmiotów materialnych – słowem, zagadnienia zbiorowo kształtującego się funkcjonowania myślenia i w ogóle psychicznego życia ludzkiego. Wszak myślimy słowami, ściślej – zdaniami mowy: wszak barwy, kształty, różne w każdym społeczeństwie, na każdym stopniu jego rozwoju rzeczy zmysłowe mają w tymże społeczeństwie określoną wartość wzruszeniową, nie nadawaną im przez każdego z nas osobiście, lecz przez każdego uznawaną. Zagadnienie o granicach niezmiernie rozległych, płynnych, zawierające szereg jakości różnych: estetycznych, moralnych, gospodarczych, intelektualnych. Mieści się ono na pograniczu przynajmniej dwóch dyscyplin: socjologii i psychologii, a kto wie, czy rozważenie go w całej rozciągłości nie wymagałoby pociągnięcia do pomocy biologii. Nie zamierzamy podejmować się tego w krótkim artykule. Ograniczamy się do symbolów literackich i to tylko do zagadnienia warunków społecznych, w których następuje zmiana ich znaczenia. Niemniej, o owym szerszym zagadnieniu ogólnym pamiętamy, a stawiając naszą kwestię mamy nadzieję zbliżyć się o mały krok do możliwości ujęcia go metodologicznie ścisłego.

Ale co rozumiemy przez termin ,,symbol literacki“? Termin „symbol“ jest bowiem używany w znaczeniach różnych, nawet w odniesieniu tylko do utworów literackich i nawet jeśli ograniczymy się do wzięcia pod uwagę już nie potocznego języka, ale naukowycli teoretyków i historyków literatury. Właściwie zaś każdy wyraz języka niczym innym nie jest, jak symbolem w rozumieniu dosłownym: (n5[i(W.ov – „współokruch“, rzecz, która istnieje niezależnie od określonej całości, której jednak pojawienie się pociąga zawsze przypomnienie tejże całości i która tym samym wystarcza, by całość reprezentować jako jej znak. Częstokroć zresztą będzie to rzecz – obojętne czy materialna, czy idealna – której wyobrażenie skojarzyło się na stałe z określoną całością tak, że można mówić z jednej strony o zrośnięciu się, z drugiej o przeniesieniu istoty całości na jej symbol. Utracenie sztandaru pociąga rozwiązanie oddziału wojskowego, aczkolwiek znak ten, choćby grał rolę taktyczną, nie jest prze- cięż częścią pułku, a tylko i wyłącznie właśnie znakiem. Nie inaczej z dzisiejszym symbolem wartości gospodarczej, pieniądzem papierowym. Wiemy wszyscy z własnego doświadczenia, jakie perturbacje sprowadza zarówno pomnożenie nadmierne jego obiegu, jak obiegu tego nadmierne pomniejszenie, zarówno inflacja, jak deflacja walutowa. Powracając do naszej kwestii, symbolem literackim nazywać będziemy taki zwrot, wyraz, formę, niekiedy imię własne bohatera, używane w utivorach piśmiennictwa lub tylko słownych, które obok obrazu dosłownie oznaczanego wywołują iv odbiorcy obraz inny względnie wywołują wzruszenie określonej jakości. Przy czym zarówno ten drugi obraz, jak wzruszenie są u wszystkich odbiorców w pewnych granicacli jednakie, niezależnie od rodzaju ich indywidualnej receptywności, ustalone w obrębie danej kultury lub danych warstw. Jak widzimy, określenie nasze obejmuje tę formę, którą przyjęto nazywać przenośnią, równie dobrze, jak to wszystko, co teoretycy literatury nazywają po prostu symbolami, odróżniając je od przenośni w znaczeniu ciaśniejszym.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>