Stanowe i klasowe odmiany Heraklesa – kontynuacja

Dokonaliśmy przeglądu kilku różnych typów Heraklesa i stwierdziliśmy, że w każdym poszczególnym wypadku mamy do czynienia formalnie z bohaterem powieściowym tym samym (wątek nie zmienia się albo zmienia się niewiele) – rzeczowo z bohaterem innym. Stwierdziliśmy przy tym, że w każdym wypadku o kierunku zmiany decydują warunki społeczne, tj. aktualny charakter środowiska ludzkiego, jego rola, jego funkcja w całości społecznej, sposób działania tego środowiska. Arystokracja i lud, sekty religijne, kościoły, literaci i wiejscy parobcy przekształcają Heraklesa na swoją modłę i na swój użytek aktualizują go. To właśnie zaktualizowanie jest warunkiem trwania pradawnego bohatera i powieści o nim, i dawność żyje tu w teraźniejszości jako jej część składowa, zależnie od stopnia, w jakim się do teraźniejszości przystosowała, w jakim ją teraźniejszość społeczna przekształciła.

Z drugiej strony zauważyliśmy jednak, że coś z dawności pozostało niezmienione w teraźniejszości. W opowieściach naszych jest tym ich element formalny, wątek. Czy sprawa ma się tak samo lub podobnie z innymi elementami kulturowymi przekazanymi przez przeszłość?

Tak jest. Nie możemy wdawać się tutaj w studium porównawcze szczegółowe. Ograniczymy się z konieczności do stwierdzenia, że nie inaczej niż w wypadku opowieści o Heraklesie inne wątki literackie odznaczają się bardzo wielką trwałością, wędrują zarówno poprzez morza i kontynenty, jak poprzez wieki. Natomiast to, czym się wątki te wypełnia, treść wyobrażeniowa i wzruszeniowa osnutych na nich opowieści, wykładnia moralna, religijna czy estetyczna – to wszystko zmienia się w czasie i przestrzeni. A to właśnie stanowi o wartości opowieści w każdorazowej teraźniejszości. Wątków powieściowych jest przecież ilość ograniczona i bodaj że wszystkie są przekazane jako dziedzictwo przeszłości. Niemniej każdy okres, każde nieomal dziesięciolecie wydaje powieści, nowele, poematy nowe — naprawdę nowe, zastosowane do potrzeb, zainteresowań, do tzw. „smaku“ pisarzy i czytelników danej epoki. „Twórca“ – poeta czy pisarz – jest właściwie przetwórcą, jest interpretatorem dawności w kierunku wymaganym przez teraźniejszość, względnie jest tym, który teraźniejszość kształtuje artystycznie, ukazując ją w formie dawnej.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>