Rozwój stosunków produkcyjnych Imperium w ogóle i Galii

Wielka zawierucha połowy III w., druga w Y w., przyspieszyły upadek. Ale przyczyny jego właściwe są głębsze. Rozwój stosunków produkcyjnych Imperium w ogóle i Galii w szczególności sprawił, że kraj wszedł na drogę zdecydowanej regresji gospodarczej. To miejsce, które w układzie społecznym zapełniał wielki przemysł i rzemieślnik, skurczyło się. Klasa „senatorska“, tzn. obszarnicza, utrwaliwszy swą przewagę naci chłopem z pomocą miast, zwróciła się przeciwko swym dawnym sprzymierzeńcom. Zaczęła dusić miasta, które w zmienionych warunkach nie przedstawiały dla niej tej wartości społecznej co dawniej. Drobne mieszczaństwo poczyna być traktowane niewiele lepiej niż poddańczy chłopi. Często nawet obszarnik po prostu przemienia mieszczan w poddanych. A mieszczanie niejednokrotnie godzą się na to, nawet się o to ubiegają, nie widzą bowiem innej obrony przed uciskiem, jak opiekę możnego pana.

W końcu z kraju, w którym miasta grały naczelną rolę, przemienia się Galia w kraj arystokratycznych, potężnych obszarników i w kraj chłopów. Nie znaczy to, oczywiście, by chłop w Galii zaczął grać przodującą rolę jako klasa społeczna. Przeciwnie, jest on uciskany nie mniej, nawet bardziej niż w okresie rozkwitu gospodarczego. Ale może pomiędzy nim a zamieszkałym we dworze wiejskim obszarnikiem zadzierzgnęły się nowe więzy współzależności gospodarczej i duchowej, mimo ostrych, doprowadzanych niekiedy do konfliktów, przeciwieństw klasowych. Wiemy, że Galia bywała widownią krwawych powstań chłopskich, wiemy, że w okresie najazdów chłopi zarówno z pospólstwem miejskim sprzyjali często barbarzyńcom, gdy senatorowie podtrzymywali ostatkiem sił władzę rzymską. Chodzi tu o co innego. O to, że, niezależnie od postawy społecznej i politycznej, senatorowie poczynają upodabniać się do otaczającej ich chłopskiej masy pod względem duchowym: przyjmują chlop- skiej. Przeciętny obszarnik galijski wieku V, a jeszcze bardziej VI i VII, znacznie duchowo jest bliższy w gruncie rzeczy współczesnego mu galijskiego chłopa niż swego przodka z czasów Trajana cizy choćby nawet Aureliana. Potomkowie tych, którzy uczęszczali do greckich szkół marsylskich, do łacińskich w Augustodunum, są w iznacznej części analfabetami. Po chłopsku żyją wśród uciskanych przez siebie, często dręczonych okrutnie, nienawidzących ich chłopów. Kultura Galii staje się kulturą dworu i wioski, gdy przedtem była przede wszystkim miejską.

Dzięki temu niejedno z kultury przedrzymskiej przetrwało do czasów, gdy zromanizowana Galia przekształciła się we Francję. Stało się to dzięki istnieniu w kraju ogromnej, oddzielonej od innych klas społecznych masy chłopskiej, w wielkiej mierze zamkniętej w sobie, mającej horyzont ograniczony troskami swego rolniczego zawodu. Promieniowanie rzadkich, choć świetnych miast nie było w stanie przeniknąć dostatecznie tej masy. Z chwilą gdy produkcja Galii stała się znów nieomal wyłącznie rolniczą – kultura chłopska, pełna tradycji celtyckich, przyszła do głosu. Kościół i w dużo mniejszej mierze dwór pański szerzyły dalej zewnętrzny romanizm, a z nim przenikały do mas wytworzone w okresie wcześniejszym treści. Ale to, co stanowiło najistotniejszą treść kultury chłopskiej, co zespolone było z jego pracą i trudem – przy tym stał chłop mocno i to przekazał Francji. Tak to galijski chłop pomścił Vercingetorixa.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>