Izrael dokonał dzieła wielkiego

Ale nie dość jest stwierdzić, że na obudzenie się i rozwój w szczepach helleńskich skłonności do ufania doświadczeniu zmysłowemu i rozumowaniu więcej niż objawieniu wpłynęło zajęcie się ich żeglugą zbójecką i handlową oraz zetknięcie się rychle z wyższego typu starymi kulturami, współzawodniczącymi z sobą politycznie i gospodarczo. W samej rzeczy, położenie ich nowej ojczyzny na rozdrożu było niewątpliwie okolicznością sprzyjającą, nie może być jednak uważane za warunek, który by sam przez się rozstrzygnął o kierunku rozwoju. Znamy bowiem niejeden lud, którego położenie geograficzne może być porównane z położeniem Hellenów. Mimo to żaden tego, co oni, nie wytworzył.

Weźmy Izraela. Osiada on, podobnie dio Achajów i Dorów, jako zdobywca na ziemi wyżej odeń kulturalnie stojących, rolniczych Chananejczyków, w kraju, który jest także obszarem krzyżowania się interesów i wpływów starych i nowych mocarstw o wysokiej i różnej kulturze – Egiptu i Babilonu, z którymi rychło współzawodniczyć poczynają Hatti, Mitanni i Assur. Opanowany i skolonizowany przez Izraela kraj ma wprawdzie charakter śródlądowy: od morza odgradzają go – lud przez Egipcjan zwany Pulusza, a przez nas z grecka Filistyni, i nie podbite chananejskie osiedla – lud Puna, Fenicjanie. Niemniej w bezpośrednim sąsiedztwie Izraelitów, częściowo u nich, przebiegają lub krzyżują się pierwszorzędnej wagi drogi karawan handlowych i drogi wojenne: ta, która od Babilonu wiedzie do Byblos nad Morzem Śródziemn- n ta. która od Egiptu i kopa’ni synajskich biegnie równolegle z Jordanem ku Azji Mniejszej: ta wreszcie, która brzegiem morza prowadzi od dzisiejszego El Arisz do wylotu drogi syryjskiej pod Aleksandrettą. Stosunki Ziemi Chanaan ze światom zewnętrznym były żywe zarówno przed jej podbojem, jak po opanowaniu jej przez Izraela. Karawanie kupców dążących do Egiptu sprzedali Józefa bracia jego, a pod Kadesz, tak bliskim granic izraelickich, potykają się wojska Ramzesa II z Hittytami. Kraj jest na przemian lennem faraonów i władców Babilonu, podbijany bywa to przez władców Teb, to przez królów Assuru. Służą Hittyci w wojskach Dawida – przykładem ów Uriasz, któremu król żonę zabrał. Salomon utrzymuje stosunki z królową Sabą, z odległego południowego krańca Półwyspu Arabskiego i wywozi za morze cedry z Libanu. Na tymże Libanie polował zwycięzca egipski, król Tutmes III. Docierają do Palestyny wyroby garncarskie cypryjskie, a prorok Izajasz ma wiadomości o dalekiej krainie, z której okręty fenickie przywożą cynę.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>