DAWNOŚĆ A TERAŹNIEJSZOŚĆ W KULTURZE CZ. II

Ale obarczającą ją w bardzo nierównej mierze. Nie wszystko, co było – przetrwało. Wprawdzie niektóre elementy kulturowe zachowują niezmienioną w ciągu wieków postać i – przynajmniej na pierwszy rzut oka – niezmienione znaczenie. Więcej znacznie zostało poniechane, zapomniane, zatracone. Rzeczy inne, nawet całe kompleksy rzeczy, więdną w naszych oczach, jak np. zdobnictwo ludowe. W wielu wypadkach dobite ono zostało przez podjęte w dobrej myśli wysiłki, zmierzające do jego ożywienia i technicznego udoskonalenia: czyż trzeba przypominać, ile dla zabicia oryginalnej sztuki zakopiańskiej uczyniła swego czasu szkoła snycerska w Zakopanem oraz jak dalece propaganda ..stylu zakopiańskiego“ przyczyniła się do powstania seriowej produk cji tzw. „zakopiańszczyzny“, która ilością swoją i taniością dusi resztki wytwórczości góralskiej? Przeminie – już zaczyna przemijać ta „zakopiańszczyzna“ jako element składowy kultury estetycznej w Polsce, tak jak przeminęło wiele mód, wiele stylów artystycznych, wiele umiejętności technicznych – jak przeminął gotyk, cynowe talerze i kubki, przędzenie wełny na kądzieli przez damy z najlepszego towarzystwa miejskiego, katarynki na warszawskich podwórkach i luk jako broń wojenna. To zaś, co z przeszłości przetrwało, przetrwało w pewien sposób. Nie jest tym samym zupełnie, czym było niegdyś: zostało przetworzone, zmieniło miejsce, ma inną wagę niż w czasie swego powstania.

Spójrzmy na gry i zabawy nasze i dzieci naszych. W bardzo wielu z nich rozpoznajemy dawne czynności kultowe lub obrzędy magiczne. Taka np. „klipa“, w którą niezbyt dawno jeszcze grywali, a może i jeszcze grają uczniowie warszawskich szkół średnich i chłopcy po podwórkach – ta zabawa w „klipę“ niczym innym nie jest, jak dawnym obrzędem rzucania losów. Piłka nożna, mianowicie odmiana jej pod nazwą football-rugby, wywodzi się ze szkockiego pogańskiego obrzędu kultowego: pęcherz z trzewiami zabitego na ofiarę byka usiłowano odrzucić do zagrody sąsiada, który bramy swojej bronił. Z dwóch tych przykładów widzimy, jak dalece element kulturowy zmienić jest zdolny swój charakter społeczny. Zarówno piłka nożna, jak „klipa“ były niegdyś czynnościami ważnymi dla życia grupy, dziś stały się sportem lub zabawą dziecinną. Miejsce ich w życiu zbiorowym nie jest już w centrum, przesunęło się ku peryferii, tam gdzie mieszczą się rzeczy i czynności inie uważane za istotne, rzeczy, których używać, i czynności, które praktykować wolno, które również wolno ignorować lub lekceważyć. Podobnie stało się z szeregiem opowieści, które niegdyś były świętymi mitami związanymi z kultem, a które dzisiaj służą wyłącznie rozrywce małych dzieci. Nie inaczej ma się sprawa z wielu elementami architektonicznymi, grającymi dziś tylko i jedynie rolę ornamentacyjną, a które były niegdyś strukturalnymi w odmiennych warunkach materiału i techniki – jako to nic naprawdę nie dźwigającymi, czasem nawet gipsowymi krok- sztynami pod balkonami, które wiszą na żelaznych belkach.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>