Badania Dehna

Scharakteryzowana pokrótce kultura umysłowa i moralna jest właściwa najbardziej z powstania i z typu pracy nowoczesnej części proletariatu. W rzeczy samej, spostrzegamy w tej mierze dość znaczne różnice wśród tych, którzy z pracy swej żyją, i nawet wśród tych, którzy nie produkt swej pracy, ale pracę sprzedają. Badania Dehna przeprowadzone wśród młodzieży proletariackiej Berlina wykazały istnienie różnic postawy psychicznej pomiędzy grupami zawodowymi zależnie z jednej strony od młodości zawodu i braku tradycji, tkwiących w dawniejszych formacjach społeczno-gospodarczych, z drugiej – zależnie od stopnia industrializacji zawodu. A więc wśród reprezentowanych w Berlinie grup najgłębiej przeniknięci nie tylko poczuciem wspólności klasowej, ale okazujący najwyraźniej opisane przez nas pozytywne cechy intelektualne i moralne są robotnicy przemysłu maszynowego, elektrotechnicznego, chemicznego. Natomiast subiekci handlowi, nawet ci, którzy są zatrudnieni w wielkich domach towarowych, okazują skłonność do przejęcia drobnomieszczańskiego sposobu myślenia i drobnomieszczańskich norm moralnych, i to bez względu na przynależność klasową rodziny. Pomiędzy tymi dwoma krańcami mieszczą się, poczynając od najsłabiej kulturą proletariacką przenikniętych, naprzód te grupy zawodowe, które są obarczone starą tradycją z okresu pracy rzemieślniczej i które przeważnie jeszcze do dziś są zatrudnione w warsztatach małych i średnich, słabo zmechanizowanych. A więc np. piekarnie albo zawody na pól inteligenckie, wymagające przede wszystkim wysokiego stopnia sprawności ręcznej, niemal artystycznej, np. zegarmistrze, grawerzy. Sezonowcy i częstokroć jako chałupnicy zatrudnieni szewcy są bardzo uświadomieni klasowo i na ogół skłaniają się ku radykalnym prądom politycznym, mają jednak zwykle mniej zdyscyplinowaną umyslowość i są bardziej chwiejni w swojej moralności. Analogiczne badania przeprowadzone w Sankt-Gallen w Szwajcarii dały wyniki identyczne z berlińskimi, a obserwacja proletariatu tych ośrodków w innych krajach, gdzie w produkcji kapitalistycznej przeważa dotychczas typ manufaktury, pozwala stwierdzić, że czynniki rozwoju nowoczesnej kultury proletariatu nie dadzą się sprowadzić do położenia socjalnego. Paryska szwaczka sprzedaje tak samo pracę swą na godziny, jak górnik, hutnik czy robotnik w fabryce maszyn. Tak samo jak on nie ma żadnej pewności jutra. Ciąży nad nią również dyscyplina pracowni. 1 ona jest wydziedziczona, jest – po marksowsku wyrażając się – uczyniona „obcym“ elementem w społeczeństwie. Mimo to obserwujemy, że zarówno paryska szwaczka, jak robotnik wytwarzający tzw. articles de Paris [31], są najczęściej indywidualistami. Ich – bardzo zresztą uświadomione – poczucie wspólności położenia klasowego ma dążność do wyrażania się w formach nieorganicznych. Pod względem politycznym skłaniają się często ku socjalistycznemu „asocjacjonizmowi“ według wzorów Fouriera, Louis Blanc a, Prou- dhona. Często bywają syndykalistami-anarchistami. Pod względem umysłowym i moralnym przedstawiają bardzo często typ zbliżony do typu drobnomieszczańskiego z mocną przymieszką inteligenckiej cyganerii.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>